Kraków - Nowa Huta

Kościół św. Wacława - bazylika OO. cystersów w Mogile

Wydawać by się mogło, że krakowska Nowa Huta to miejsce niebyt przyjazne dla miłośników średniowiecznej architektury. Ale to nieprawda, znajdujemy tutaj bowiem kolejną perełkę architektury cysterskiej - opactwo w Mogile...

Cystersów do Krakowa sprowadził w XIII wieku (czasy Leszka Białego) dobrze nam znany biskup Iwo Odrowąż. W 1222 roku ufundował on okazały kościół w ówcześnie podkrakowskiej wsi Mogiła, zbudowany w stylu przejściowym od romanizmu do gotyku.
Kościół i zespół klasztory były wielokrotnie odnawiane i remontowane, m. in. XIV, XV, XVIII w. (nowe, barokowe sklepienie nawy głównej). Odnaleźć tu możemy ślady wielu różnych styli architektonicznych: romanizmu, gotyku, renesansu, baroku...

Bazylikę św. Wacława zbudowano według dobrze znanego cysterskiego schematu - bazylika z transeptem, prosto zamknięte prezbiterium, dwie pary kaplic bocznych otwierających się z transeptu równolegle do prezbiterium, sklepienie krzyżowo-żebrowe (niestety nawa główna przekryta jest sklepieniem barokowym, które położono po pożarze kościoła w XVIII wieku).

Kościół zbudowany jest z cegły z elementami kamienia (co daje bardzo ciekawe efekty kolorystyczne), posiada wąskie, podłużne okna, charakterystyczne dla okresu przejściowego od romanizmu do gotyku (gotyckie okna są większe - szersze i ozdobione maswerkami). Generalnie dominują tu ostre łuki (ale dosyć przysadziste), chociaż nie brakuje też łuków półkolistych. Kościół zdobi fryz z przenikających się arkadek. Fasada niestety została przebudowana w okresie baroku. Klasztor jest otoczony pięknym parkiem, doskonale nadającym się na spacery.

Wewnątrz uwagę zwracają przepiękne filary wiązkowe łączące cegłę z kamieniem, utrzymany w tej samej stylistyce uskokowy portal prowadzący na krużganki, prezbiterium ozdobione gotyckim poliptykiem oraz gotyckim krucyfiksem oraz kaplice boczne znajdujące się po lewej stronie prezbiterium. Nawa główna, jak już pisaliśmy, przekryta jest barokowym sklepieniem i pokryta barokowymi polichromiami. Nawy boczne zachowały oryginalne sklepienia krzyżowo-żebrowe. Transept i prezbiterium pokryte są tu freskami Stanisława Samostrzelnika - szesnastowiecznego malarza-zakonnika z Mogiły, jednego z najwybitniejszych polskich malarzy renesansowych.

Wspomniane kaplice boczne chyba najlepiej z całego kościoła oddają jego pierwotnie późnoromański charakter. Przekryte są sklepieniem krzyżowo-żebrowym wspartym na romańskich służkach. W jednej odnajdujemy trójlistną wnękę służącą do przechowywania ksiąg i naczyń mszalnych. Nietynkowane, ceglane ściany dają wrażenie niezwykłej surowości.

Całość wnętrza - mimo barokowego charakteru nawy głównej - tchnie cysterską prostotą i elegancją. Podobne wrażenie odnosi się na (już ewidentnie gotyckich) krużgankach, które jakimś cudem uniknęły "upstrzenia" barokowymi epitafiami. Odnaleźć za to można tu bardzo ciekawe, średniowieczne płyty nagrobne.

Mogiła to miejsce niezwykle urokliwe. Z dala od hałaśliwego i pełnego niezmordowanie cykających zdjęcia turystów, wycieczek szkolnych i sprzedawców pamiątek, mimo sąsiedztwa socrealistycznego koszmarku Nowej Huty, można tutaj odnaleźć trochę spokoju. I przepiękną architekturę!