Bańska Bystrzyca

Relikty romańskie w kościele Najświętszej Marii Panny

Podążając drogą międzynarodową E77, z północy na południe przecinającą Słowację, trafiamy do Bańskiej Bystrzycy - malowniczego miasteczka położonego w kotlinie otoczonej przez Niżne Tatry, Góry Krzemienickie oraz Wielką Fatrę. Chociaż z romańskiego punktu widzenia niewiele tu atrakcji, to warto zatrzymać się tu, chociażby po to, żeby napić się słowackiego piwa w pięknych okolicznościach przyrody (góry) i kultury (uroczy ryneczek z pięknymi renesansowymi kamieniczkami).

Pierwsze wzmianki o Bańskiej Bystrzycy pochodzą z XIII wieku, z tego okresu pochodzi też zabytek, z którego jednak wiele nie zostało jeśli chodzi o romańskie pozostałości. Kościół pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny - dziś zasadniczo gotycki - był początkowo małym, salowym kościółkiem z prezbiterium zamkniętym apsydą, z wieżą zachodnią i emporą w wieży. Liczne gotyckie przebudowy (a w zasadzie rozbudowy, które przekształciły kościółek NMP w całkiem sporą świątynię) dokładnie zatarły jej pierwotny, romański kształt. Dziś obserwować możemy jednie dwa poziomy biforiów zdobiące znacznie podwyższoną wieżę. I to niestety tyle.

Ruszamy zatem z Bańskiej Bystrzycy, choć miło się siedzi w ogródku, pod parasolem i ze szklaneczką czegoś zimnego, na poszukiwanie czegoś lepiej zachowanego. Szukać nie trzeba daleko - po drodze na Węgry - Ilija, z pięknie zdobionym portalem i romańskimi freskami.