Wysocice

Kościół św. Mikołaja z początku XIII w.

Mała miejscowość Wysocice, schowana w zakamarkach Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, jest częścią leżącego na północ od Krakowa "zagłębia romańskiego". Po sąsiedzku leży Prandocin i Miechów, nieco dalej na północ - Jędrzejów. Znajdujemy tu kościół z pierwszej ćwierci XIII wieku, ufundowany przez ród Odrowążów. Uważa się go za najlepiej zachowaną budowlę senioralną.

Jest jednonawową świątynią z wydzielonym prezbiterium zamkniętym przysadzistą apsydą. Od zachodu wieńczy go wieża o podstawie kwadratu, z biforiami u szczytu, zawierająca emporę. Ściany wzniesiono z wapiennych ciosów, najbardziej dostępnego w okolicy materiału budowlanego. Detal rzeźbiarski wykonano zaś z lepszego do tego celu piaskowca. Do dziś zachowała się niezmieniona forma budowli (dodano tylko zakrystię od północy, małą kruchtę od południa i barokową sygnaturkę), przy restauracji obniżono tylko szczyty, uzupełniając materiał pod okapem cegłą. Poszerzone też zostały okna, z wyjątkiem północnego okienka prezbiterium i okna apsydy (które jednak jest zamurowane).

Portal wejściowy znajduje się od południa. Jest małym arcydziełem, zapierającym dech w piersiach. Wspaniale oddaje romańską estetykę - dostojną i skromną zarazem. To wąskie wejście o trójlistnej archiwolcie. W tympanonie znajduje się wielofigurowa płaskorzeźba (pierwotnie polichromowana) ze zmartwychwstałym Chrystusem w centrum, depczącym potwory o rybich ogonach. Po prawej stronie rozpoznajemy scenę narodzin Jezusa. Warto zwrócić uwagę, że Matka Boska przedstawiona jest na leżąco, co właściwe jest przedstawieniom wczesnośredniowiecznym. Półsiedzącą Madonnę w scenach narodzenia zaczęto przedstawiać dużo później. Nad żłóbkiem Jezusa nachylają łby sympatyczne wołki. Po lewej składają hołd dwaj święci. Pierwszym jest św. Norbert w szatach biskupich. Drugiego, przez brak atrybutów, nie sposób zidentyfikować. Jest to jednak na pewno święty, nie fundator, jako że jego głowę otacza nimb. Świechowski sugeruje, że brak patrona kościoła - św. Mikołaja, zamiast którego występuje św. Norbert oraz niedopasowanie półkolistej płyty płaskorzeźby do trójlistnej archiwolty, może wskazywać na to, że dzieło było pierwotnie przeznaczone dla opactwa norbertanek w pobliskich Imbramowicach.

Kolejną rzeźbę znajdujemy na wschodnim szczycie prezbiterium. Wpisana jest w romboidalną niszę i przedstawia Madonnę tronującą z Dzieciątkiem. Wykonano ją w pojedynczej bryle piaskowca. Obie postacie mają atrybuty władzy - korony na głowach, zaś w prawej ręce Madonna trzyma jabłko. Ma urzekające rysy - ostre i twarde, ale jednocześnie urzekająco oddające emocje. Warto porównać ją z równoczesną jej Madonną z Goźlic.

Nie udało się nam, niestety, wejść do środka - proboszcz wyjechał akurat na odpust. A żal, bo wewnątrz zachowało się pierwotne sklepienie prezbiterium (przemurowano sklepienie apsydy) oraz część sklepienia dolnej kondygnacji wieży. Co jednak ciekawsze, można tam obejrzeć bardzo interesującą i nietypową emporę (chociaż przysłaniają ją organy na dobudowanym podwyższeniu-"chórze"). Do wnętrza nawy otwiera się wybrzuszonym wykuszem z trzema półkolistymi oknami. Wewnątrz empory znajduje się ślad po ołtarzu, co świadczy, że pełniła osobną funkcję kaplicy. Dostać się można na nią oryginalnymi schodkami mieszczącymi się w grubości północnego muru wieży.

Do Wysocic na pewno wrócimy - żeby obejrzeć wnętrze. To malownicze, spokojne miejsce i pięknie zachowany romański zabytek, nieskażony wieloma przebudowami. Romański klimat czuje się tu wyjątkowo mocno. Warto przyjechać, choćby dla samego portalu, który spodobał się nam tak bardzo, że zrobiliśmy z niego główny element naszej strony startowej. A sąsiedztwo innych romańskich zabytków tylko przydaje Wysocicom walorów.