Kościelec Kujawski - kościół św. Małgorzaty, przełom XII/XIII w.

Pochodzi on z przełomu XII i XIII wieku i zbudowany jest z ciosów granitowych, co tłumaczy brak dekoracji takich, jak fryzy, czy lizeny (konia z rzędem temu, kto zdołałby wydłubać je w granicie przy pomocy XII-wiecznego żelaznego dłuta...). Od XV wieku ulegał licznym przebudowom: ściany podwyższono i uzupełniono cegłą (1861 r.), a co najważniejsze - dobudowano od południa renesansową kaplicę grobową Kościeleckich, wyburzając znaczną część ściany nawy, by przebić ją szeroką arkadą, otwierając kaplicę do nawy. W 1861 roku skrzywdzono podobnie ścianę nawy północnej, gdzie dobudowano neorenesansową kaplicę na wzór tej południowej. Efekt to coś na kształt upiornego renesansowego transeptu, co daje dziwaczny i niespotykany efekt - jakby krzyżowały się tu dwa kościoły. Romański charakter zachowały ściany budowli i portal w ścianie południowej. Nie zachowały się pierwotne otwory okienne.

Rekonstrukcja polegała na odjęciu renesansowej kaplicy - transeptu, odtworzeniu rozglifionych okienek romańskich w miejsce przebitych (na wzór i na wysokości reliktu zachowanego na południowej ścianie nawy) oraz obniżeniu murów nawy i prezbiterium oraz wieży (fragmentów ceglanych), jak również przywróceniu zadaszeniu wieży romańskiego charakteru (jako że wieża ma podstawę czworoboku, standardem był czworościenny dach wieży).